Rusteloze benen: oorzaken, symptomen en wat je eraan kunt doen

Heb je vooral 's avonds of zodra je in bed ligt een onweerstaanbare drang om je benen te bewegen? Voelen je benen onrustig, tintelend of kriebelig aan en wordt ontspannen of slapen daardoor lastig? Dan kun je last hebben van het rusteloze benen syndroom, ook wel Restless Legs Syndrome (RLS) genoemd.

De klachten kunnen je nachtrust flink verstoren en daardoor ook invloed hebben op je energie overdag. Gelukkig zijn er verschillende manieren om de symptomen te verminderen. In deze blog lees je wat het rusteloze benen syndroom is, waardoor het ontstaat, waarom de klachten vooral 's nachts optreden en wat je zelf kunt doen om meer rust in je benen te krijgen.

1. Wat is het rusteloze benen syndroom?
2. Wat zijn de symptomen van rusteloze benen?
3. Waardoor ontstaan rusteloze benen?
4. Waarom zijn rusteloze benen vooral 's nachts erger?
5. Wat kun je zelf doen bij rusteloze benen?
6. Restless Legs sokken als ondersteuning
7. Veelgestelde vragen over rusteloze benen

Wat is het rusteloze benen syndroom?

Het rusteloze benen syndroom (Restless Legs Syndrome of RLS) is een neurologische aandoening waarbij je een sterke rang voelt om je benen te bewegen. Dit gaat vaak samen met een onaangenaam gevoel in de onderbenen, zoals:

• Tintelingen
• Kriebels
• Een trekkend of branderig gevoel
• Een gevoel alsof er iets onder de huid beweegt

De klachten ontstaan meestal wanneer je langere tijd stilzit of ligt. Door te bewegen nemen de symptomen vaak tijdelijk af, maar zodra je weer tot rust komt, keren ze meestal terug.

Hoewel de klachten vooral in de benen voorkomen, kunnen sommige mensen ook onrust ervaren in de armen.

Wat zijn de symptomen van rusteloze benen?

De klachten verschillen per persoon, maar de meest voorkomende symptomen zijn:

• Een onweerstaanbare drang om de benen te bewegen
• Tintelingen, kriebels of een trekkend gevoel
• Klachten die vooral optreden tijdens rust
• Tijdelijke verlichting door lopen of bewegen
• Moeite met in slaap komen of doorslapen
• Vermoeidheid overdag door een slechte nachtrust

Omdat de klachten vaak geleidelijk ontstaan, worden ze niet altijd direct herkend als het rusteloze benen syndroom.

Waardoor ontstaan rusteloze benen?

De precieze oorzaak van het rusteloze benen syndroom is niet altijd bekend. Wel zijn er verschillende factoren die de klachten kunnen veroorzaken or verergeren.

IJzertekort

Een tekort aan ijzer is één van de bekendste oorzaken van rusteloze benen. IJzer speelt een belangrijke rol bij de werking van dopamine, een stofje in de hersenen dat betrokken is bij het aansturen van bewegingen. Bij een ijzertekort kan deze balans verstoord raken, waardoor klachten kunnen ontstaan of verergeren.

Dopamine

Onderzoekers denken dat een verstoring van de dopaminehuishouding een belangrijke rol speelt bij rusteloze benen. Dopamine helpt de hersenen om bewegingen goed aan te sturen. Wanneer dit systeem minder goed functioneert, kan dat kenmerkende onrustige gevoel in de benen ontstaan.

Erfelijkheid

Het Restless Legs Syndrome komt regelmatig binnen families voor. Hebben één of beide ouders RLS, dan is de kans groter dat je zelf ook klachten ontwikkelt.

Zwangerschap

Veel vrouwen krijgen tijdens de zwangerschap tijdelijk last van rusteloze benen, vooral in het derde trimester. De klachten verdwijnen vaak vanzelf na de bevalling.

Medicijngebruik

Sommige medicijnen kunnen de klachten versterken. Dit geldt bijvoorbeeld voor bepaalde antidepressiva, antihistaminica, en antipsychotica. Stop nooit op eigen initiatief met medicatie, maar overleg altijd met een arts als je vermoedt dat medicijnen een rol spelen.

Cafeïne en alcohol

Cafeïne en alcohol kunnen de klachten bij sommige mensen verergeren, vooral wanneer ze later op de dag genuttigd worden. Het kan daarom helpen om koffie, energiedrankjes of alcohol in de avond te mijden of beperken en te kijken of dit verschil maakt.

Waarom zijn rusteloze benen vooral 's nachts erger?

Veel mensen merken dat de klachten vooral optreden zodra ze op de bank gaan zitten of in bed liggen. Dat is niet vreemd

Overdag ben je voortdurend in beweging, waardoor de symptomen minder opvallen. Zodra je lichaam tot rust komt, worden de onrustige gevoelens juist duidelijker. Ook lijkt het natuurlijke dag- en nachtritme van invloed te zijn op de ernst van de klachten.

Heb je vooral in bed last van rusteloze benen? Dan kunnen deze tios helpen:

• Sta even op en loop een paar minuten
• Rek voorzichtig de kuit- en bovenbeenspieren
• Masseer de benen
• Koel de benen met een koelpack of koude doek
• Neem een warme douche of bad om de spieren te ontspannen

Niet iedere oplossing werkt voor iedereen. Het kan daarom helpen om verschillende manieren uit te proberen en te ontdekken wat voor jou het meeste effect heeft.

Wat kun je zelf doen bij rusteloze benen?

Hoewel het rusteloze benen syndroom niet altijd volledig te verhelpen is, kun je de klachten vaak wel verminderen.

Blijf overdag voldoende bewegen

Regelmatige lichaamsbeweging helpt veel mensen om de klachten te verminderen. Kies bijvoorbeeld voor wandelen, fietsen of rustig zwemmen. Vermijd wel zeer intensieve inspanning vlak voor het slapengaan.

Houd een vast slaapritme aan

Ga zoveel mogelijk op dezelfde tijd naar bed en sta op een vast tijdstip op. Een regelmatig slaapritme kan bijdragen aan een betere nachtrust.

Beperk cafeïne en alcohol

Probeer in de avond minder koffie, cola, energiedrankjes en alcohol te gebruiken. Bij sommige mensen zorgt dit voor minder klachten tijdens de nacht.

Ontspan je benen

Een lichte massage, rekoefeningen of het koelen van de benen kan voor tijdelijke verlichting zorgen

Controleer eventuele tekorten

Heb je langdurig last van rusteloze benen? Dan kan het verstandig zijn om samen met je huisarts te onderzoeken of er sprake is van een ijzertekort of een andere onderliggende oorzaak.

Wat helpt meestal niet?

Niet alles wat logisch lijkt, zorgt ook daadwerkelijk voor minder klachten. Bij veel mensen helpen de volgende dingen juist niet of kunnen ze de symptomen zelfs verergeren:

• Langdurig stilzitten
• Intensief sporten vlak voor het slapengaan
• Veel cafeïne in de avond
• Alcohol gebruiken om beter te slapen
• Onregelmatige slaaptijden

Door deze factoren zoveel mogelijk te beperken, kun je soms al verschil merken.

Restless Legs sokken als ondersteuning

Het dragen van compressiekousen kan voor sommige mensen als prettige aanvulling worden ervaren op andere maatregelen tegen rusteloze benen. Door de graduele compressie die ze op de benen uitoefenen, ervaart men meer ondersteuning en comfort gedurende de dag of in de avond. Compressiekousen genezen het rusteloze benen syndroom niet, maar ze kunnen wel verlichting bieden en hiermee een nuttig onderdeel zijn van een bredere aanpak in combinatie met een gezonde leefstijl en eventueel behandeling door een arts of fysiotherapeut.

compressiekousen voor rusteloze benen

Wanneer naar de huisarts?

Neem contact op met je huisarts wanneer:

• De klachten meerdere keren per week optreden
• Je nachtrust ernstig wordt verstoord
• Je overdag erg vermoeid raakt
• De klachten plotseling ontstaan
• Je denkt dat een ijzertekort of medicatie de oorzaak kan zijn
• Je twijfelt of het daadwerkelijk om het rusteloze benen syndroom gaat

Een huisarts kan onderzoeken of er sprake is van een onderliggende oorzaak en indien nodig aanvullend onderzoek of behandeling adviseren.

Veelgestelde vragen over rusteloze benen

Gaan rusteloze benen vanzelf over?

Dat hangt af van de oorzaak. Bij zwangerschap verdwijnen de klachten vaak na de bevalling. Wanneer een ijzertekort de oorzaak is, kunnen de klachten verminderen nadat dit is behandeld. Bij chronische RLS blijven de klachten vaak bestaan, maar zijn ze meestal wel goed te verminderen.

Is wandelen goed bij rusteloze benen?

Ja. Regelmatig wandelen of andere lichte lichaamsbeweging kan helpen om de klachten te verminderen. Overdrijf echter niet en vermijd intensief sporten vlak voor het slapengaan.

Helpt magnesium bij rusteloze benen?

Er is op dit moment geen overtuigend bewijs dat magnesium het rusteloze benen syndroom bij iedereen vermindert. Sommige mensen ervaren wel verlichting, maar dit verschilt per persoon.

Zijn rusteloze benen gevaarlijk?

Nee. Het rusteloze benen syndroom is meestal niet gevaarlijk, maar het kan wel een grote invloed hebben op je nachtrust, energieniveau en kwaliteit van leven.

Disclaimer

Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en is geen persoonlijk medisch advies. Heb je ernstige, langdurige of terugkerende klachten? Neem dan contact op met een huisarts of medisch specialist.

De informatie in dit artikel is gebaseerd op algemene medische richtlijnen en informatie van onder andere thuisarts.nl.