Lipoedeem: wat is het, hoe herken je het en wat helpt?

Heb je vaak last van zware, pijnlijke benen? Krijg je snel blauwe plekken en merk je dat je benen nauwelijks slanker worden, zelfs wanneer je afvalt? Dan kan er sprake zijn van lipoedeem. Deze chronische aandoening komt vrijwel alleen voor bij vrouwen en wordt niet altijd direct herkend. Klachten worden soms jarenlang aangezien voor overgewicht of vochtophoping.

Maar wat is lipoedeem precies, hoe herken je het en wat kun je doen om de klachten te verlichten? We leggen het je uit.

1. Wat is lipoedeem?
2. Hoe herken je lipoedeem?
3. Wat is het verschil tussen lipoedeem, lymfoedeem en overgewicht?
4. Hoe ontstaat lipoedeem?
5. Wat kun je zelf doen bij lipoedeem?
6. Kunnen compressiekousen helpen bij lipoedeem?
7. Wanneer moet je naar de huisarts?
8. Veelgestelde vragen over lipoedeem
9. Kort samengevat

Wat is lipoedeem?

Lipoedeem is een chronische aandoening waarbij vetweefsel zich op een afwijkende manier ophoopt, voornamelijk in de benen, heupen en billen. Soms zijn ook de armen aangedaan. Bij lipoedeem trekken vetcellen vocht aan, vandaar de naam lipoedeem wat niet verward moet worden met lymfoedeem. Hierover later meer.

Dit vetweefsel kan gevoelig of pijnlijk zijn, waardoor dagelijkse activiteiten zoals werken, sporten of langdurig staan ongemakkelijk worden.

Kenmerkend voor lipoedeem is de symmetrie, waarbij de vetophoping meestal aan beide kanten van het lichaam ongeveer gelijk is. Ander kenmerk is dat de benen een stuk voller zijn dan het bovenlichaam. Opvallend is ook dat de voeten meestal niet zijn aangedaan, waardoor er bij de enkels vaak een duidelijke overgang zichtbaar is, ook wel bekend als 'cuff sign'.

Lipoedeem ontstaat vaak tijdens perioden waarin de hormoonhuishouding verandert, zoals de puberteit, zwangerschap of overgang. De aandoening komt vrijwel uitsluitend bij vrouwen voor.

Hoe herken je lipoedeem?

Lipoedeem is niet altijd gemakkelijk te herkennen. De klachten ontwikkelen zich vaak geleidelijk en kunnen per persoon verschillen. Toch zijn er een aantal kenmerken die regelmatig voorkomen.

Veel voorkomende symptomen van lipoedeem zijn:

• Pijnlijke of gevoelige benen: De huid en het onderliggende vetweefsel kunnen pijn doen bij aanraking of lichte druk.
• Zware benen: Vooral na langdurig staan of lopen kunnen je benen vermoeid en zwaar aanvoelen.
• Snel blauwe plekken: Je krijgt gemakkelijk blauwe plekken, soms zonder duidelijke aanleiding.
• Ongelijke lichaamsverhoudingen: Je benen, heupen en billen zijn in verhouding voller dan je bovenlichaam.
• Weinig verandering tijdens afvallen: Wanneer je gewicht verliest, worden je bovenlichaam en taille soms slanker, terwijl je benen relatief vol blijven.
• Bobbelige huid: Het vetweefsel onder de huid kan onregelmatig aanvoelen.
• Slanke voeten: De voeten blijven meestal gespaard, ondanks de vetophoping in de benen en rondom de enkels.

Niet iedereen met lipoedeem heeft al deze symptomen. Ook de ernst van de klachten kan verschillen. Herken je meerdere kenmerken? Dan is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken.

Wat is het verschil tussen lipoedeem, lymfoedeem en overgewicht?

Dikke benen kunnen verschillende oorzaken hebben. Lipoedeem wordt regelmatig verward met lymfoedeem, vochtophoping of gewone gewichtstoename. Toch zijn er belangrijke verschillen.

Lipoedeem of lymfoedeem?

Bij lipoedeem is sprake van een afwijkende ophoping van vetweefsel. De benen zijn meestal aan beide kanten ongeveer even vol en kunnen pijnlijk zijn bij aanraking. De voeten blijven doorgaans gespaard.

Bij lymfoedeem ontstaat zwelling doordat lymfevocht niet goed wordt afgevoerd. Het vocht hoopt zich op in het weefsel, waardoor bijvoorbeeld je benen, enkels of voeten dikker worden. Lymfoedeem kan aan één kant of aan beide benen voorkomen. Het is een specifiek type oedeem dat ontstaat door een probleem in het lymfestelsel.

Soms komen beide aandoeningen tegelijkertijd voor. Dit wordt ook wel lipo-lymfoedeem genoemd.

Lipoedeem of gewoon vocht vasthouden?

Bij gewone vochtophoping (tijdelijk) verzamelt zich extra vocht in het weefsel. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan door langdurig zitten, tijdens warm weer, na het eten van een zoute maaltijd of tijdens de menstruatie. Het trekt meestal vanzelf weg na rust, met de benen omhoog of door voldoende beweging.

Soms is het structureel of heeft het een onderliggende oorzaak zoals spataderen, medicijngebruik, hart-, nier-, of leverproblemen. De vochtbalans blijft verstoord en trekt niet zo maar vanzelf weg. Dan is er sprake van oedeem. Je herkent dit vaak als er tijdelijk een kuiltje achterblijft als je met een vinger op je huid drukt.

Bij lipoedeem gaat het voornamelijk om afwijkend vetweefsel en niet om gewone vochtophoping, zoals dikke enkels tijdens het vliegen.

Lipoedeem of overgewicht?

Een belangrijk verschil is dat lipoedeem niet simpelweg wordt veroorzaakt door te veel eten of te weinig beweging.

Bij gewone gewichtstoename kan vet zich over verschillende delen van het lichaam verdelen. Bij lipoedeem is er juist sprake van een kenmerkende, vaak symmetrische vetverdeling, vooral rond de benen en heupen.

Ook reageren de aangedane lichaamsdelen bij lipoedeem vaak minder op gewichtsverlies. Je kunt bijvoorbeeld merken dat je bovenlichaam slanker wordt, terwijl je benen relatief weinig veranderen.

Lipoedeem en overgewicht kunnen overigens wel tegelijkertijd voorkomen. Een arts kan helpen om onderscheid te maken tussen deze aandoeningen.

Hoe ontstaat lipoedeem?

De precieze oorzaak van lipoedeem is nog niet bekend. Wel lijken hormonale veranderingen en erfelijke aanleg een belangrijke rol te spelen.

Hormonale veranderingen

Lipoedeem ontstaat vaak tijdens perioden waarin de hormoonhuishouding verandert. Denk aan de puberteit, zwangerschap of overgang. Dit wijst erop dat de hormonen betrokken kunnen zijn bij het ontstaan of verergeren van de aandoening.

Erfelijke aanleg

Lipoedeem komt soms bij meerdere vrouwen binnen dezelfde familie voor. Hebben je moeder, zus of andere vrouwelijke familieleden vergelijkbare klachten? Dan kan erfelijke aanleg een rol spelen.

Overgewicht

Overgewicht is niet de oorzaak van lipoedeem, maar kan tegelijkertijd wel aanwezig zijn en de belasting van je benen en gewrichten vergroten.

Het is belangrijk om te weten dat lipoedeem ook voorkomt bij vrouwen met een gezond gewicht.

Wat kun je zelf doen bij lipoedeem?

Lipoedeem is een chronische aandoening die niet vanzelf verdwijnt. Wel zijn er verschillende manieren om klachten zoals pijn, zware benen en bewegingsbeperkingen te verminderen.

1. Blijf regelmatig bewegen

Blijven bewegen kan helpen om je spieren sterk te houden, de bloedsomloop te ondersteunen en je mobiliteit te verbeteren. Vooral beweging waarbij je gewrichten niet te zwaar worden belast kan prettig zijn. Denk bijvoorbeeld aan zwemmen, fietsen en wandelen. Je hoeft niet intensief te sporten om in beweging te blijven. Ook korte beweegmomenten verspreid over de dag kunnen waardevol zijn.

2. Draag passende compressiekleding

Compressietherapie kan bij sommige mensen met lipoedeem helpen om klachten te verlichten. De druk van therapeutische kousen of andere compressiekleding kan ondersteuning bieden bij een zwaar gevoel, pijn en eventuele bijkomende vochtophoping.

Welke compressie geschikt is, verschilt per persoon. Ga bij lipoedeemklachten nooit uit jezelf zomaar compressiekousen dragen, maar laat je altijd adviseren door een arts of gespecialiseerde zorgverlener voordat je compressie gebruikt om lipoedeemklachten te behandelen. Vaak zijn namelijk speciaal aangemeten therapeutische compressiekousen of compressiebroeken nodig.

3. Verzorg je huid goed

Bij lipoedeem kan de huid gevoelig zijn. Daarnaast kunnen huidplooien zorgen voor extra wrijving en irritatie. Goede huidverzorging is daarom belangrijk om de huid in een zo goed mogelijke conditie te houden. Gebruik een milde zeep tijdens het douchen, droog je huid zorgvuldig af en smeer deze regelmatig in met een verzorgende crème.

Besteed extra aandacht aan de plekken waar de huid tegen elkaar schuurt, zoals de binnenkant van je bovenbenen.

4. Zorg voor voldoende rust en afwisseling

Langdurig in dezelfde houding zitten of staan kan een zwaar gevoel in je benen versterken. Probeer daarom regelmatig van houding te wisselen en tussendoor even te bewegen. Heb je ook last van vochtophoping? Dan kan het soms prettig zijn om je benen even omhoog te leggen.

Luister vooral naar je lichaam en wissel beweging en rustmomenten af op een manier die voor jou comfortabel voelt.

Kunnen compressiekousen helpen bij lipoedeem?

Compressiekousen kunnen bij sommige mensen met lipoedeem bijdragen aan het verminderen van klachten, maar ze kunnen de aandoening niet genezen.

Bij lipoedeem wordt vooral medische compressietherapie ingezet om pijn, een zwaar gevoel en eventuele bijkomende zwelling te verminderen. Vaak worden hiervoor therapeutisch elastische kousen (TEK) aangemeten.

De compressiekousen van Sockwell zijn niet bedoeld als vervanging van medische compressietherapie bij lipoedeem en dus ook géén vervanging van aangemeten therapeutisch elastische kousen. Sockwell compressiekousen bieden graduele compressie en zijn ontworpen voor dagelijks comfort. Ze mogen en kunnen door iedereen aangeschaft worden.

Heb je lipoedeem en wil je gebruikmaken van compressietherapie? Overleg dan eerst met je behandelaar welke mate van compressie geschikt is. Een verkeerde pasvorm of onvoldoende passende compressie kan juist extra druk of ongemak veroorzaken.

Heb je het advies gekregen graduele compressiekousen te dragen die niet hoeven worden aangemeten? Bekijk dan onze collectie compressiekousen voor dames. Je hebt keuze uit klasse 1 en klasse 2 compressie.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Vermoed je dat je lipoedeem hebt? Maak dan een afspraak met je huisarts. Zeker wanneer je meerdere symptomen herkent, zoals pijnlijke benen, snel blauwe plekken krijgen en een opvallend verschil tussen je boven- en onderlichaam.

Ook wanneer je klachten toenemen of je steeds meer moeite krijgt met bewegen, dan is het verstandig om contact op te nemen.

De huisarts kan je klachten beoordelen en indien nodig doorverwijzen naar een specialist, zoals een dermatoloog.

Wordt één been plotseling dik, rood, warm of pijnlijk? Neem dan meteen contact op met je huisarts of huisartsenpost en laat het nog dezelfde dag beoordelen. Bij plotselinge benauwdheid of pijn op de borst is direct spoedeisende hulp nodig.

Veelgestelde vragen over lipoedeem

Hoe weet je of je lipoedeem hebt?

Veelvoorkomende kenmerken zijn pijnlijke, zware benen, snel blauwe plekken krijgen en een vetverdeling waarbij je benen duidelijk voller zijn dan je bovenlichaam. Ook blijven de voeten meestal relatief slank. Laat een arts beoordelen of deze klachten bij jou daadwerkelijk door lipoedeem worden veroorzaakt.

Kun je afvallen met lipoedeem?

Ja, je kunt gewicht verliezen wanneer je lipoedeem hebt. Het afwijkende vetweefsel in de benen reageert echter vaak minder op gewichtsverlies dan gewoon vetweefsel. Hierdoor kan je bovenlichaam slanker worden, terwijl je benen relatief vol blijven.

Is lipoedeem te genezen?

Er bestaat momenteel geen behandeling die lipoedeem volledig geneest. Wel zijn er verschillende behandelingen en leefstijlaanpassingen die kunnen helpen om klachten te verminderen en de kwaliteit van leven te verbeteren.

Helpen compressiekousen tegen lipoedeem?

Compressietherapie kan bij sommige mensen klachten zoals pijn, zware benen en bijkomende zwelling verminderen. Compressiekousen verwijderen het afwijkende vetweefsel niet. Welke compressie geschikt is, hangt af van je persoonlijke situatie en kan het beste met een behandelaar worden besproken.

Kort samengevat

Lipoedeem is een chronische aandoening waarbij vetweefsel zich op een afwijkende manier ophoopt, vooral in de benen en heupen. Klachten zoals pijnlijke benen, snel blauwe plekken krijgen en weinig verandering in de benen bij gewichtsverlies kunnen wijzen op lipoedeem.

Regelmatig bewegen zoals zwemmen, fietsen en wandelen, goede huidverzorging en passende compressietherapie kunnen ondersteuning bieden en klachten verminderen.

Herken je de symptomen? Bespreek je klachten dan met je huisarts. Een juiste diagnose is belangrijk om te bepalen welke behandeling bij jouw situatie past.

Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij klachten of twijfel altijd een huisarts of andere gekwalificeerde zorgverlener.

Bronnen: NVDV, NLNet, NHS